Nowoczesna nauka - kreatywna, niezależna, cyfrowa

Kiedy na początku XIX wieku urodził się znany szwajcarski pedagog i reformator społeczny Johann Heinrich Pestalozzi, był pierwszym, który napisał książkę na ten temat. Kiedy na początku XX wieku propagowano uczenie się głową, sercem i ręką, świat nie wiedział jeszcze nic o uczeniu się wielowymiarowym. Ale wizja holistycznego podejścia już się narodziła. Od tego czasu życie stało się znacznie bardziej złożone, a do realizacji skomplikowanych zadań niezbędne są złożone metody - czyż nie?

Uczenie się jest procesem trwającym całe życie. Zostało to stwierdzone przez Komisję Europejską w kontekście jej działań w zakresie polityki edukacyjnej dla europejskiego obszaru uczenia się przez całe życie. Uczenie się przez całe życie definiuje się tutaj jako wszelkie celowe działania, które służą ciągłemu doskonaleniu wiedzy, umiejętności i kompetencji. Obejmuje to całe spektrum od uczenia się formalnego, nieformalnego i incydentalnego. Cel jest ambitny: stać się najbardziej konkurencyjnym i dynamicznym społeczeństwem wiedzy na świecie.

Szeroki zakres i kompleksowość

Edukacja ma pozytywny wpływ na tożsamość osobistą, interakcje społeczne i wyniki zawodowe we wszystkich fazach życia. Zmieniają się jednak warunki ramowe uczenia się. Uczący się mają zmienione wymagania, a w badaniach nad kształceniem pojawiają się wnioski, które wymagają nowej koncepcji metodologiczno-dydaktycznej w całym kontekście kształcenia. "Tradycyjny system musi zostać rozluźniony", żąda niemiecki filozof i publicysta Richard David Precht w odniesieniu do szkół i uniwersytetów. Chciałby, aby osoby kompetentne intensywniej angażowały się w nauczanie i lepiej reagowały na poziom wiedzy uczniów i studentów również za pomocą narzędzi elektronicznych. Jako przykład Precht wskazuje, że znani praktycy, zarówno czynni, jak i emerytowani, powinni również prowadzić zajęcia w szkołach. Wiedza i doświadczenie byłyby w ten sposób przekazywane bezpośrednio z pokolenia na pokolenie.

Nowe koncepcje kształcenia

Ciągłe siedzenie, uczenie się do sprawdzianów, kreda i gadanie - w coraz większym stopniu tradycyjny program kształcenia należy do przeszłości. Nowoczesna nauka oznacza bardziej indywidualne podejście i wypróbowywanie nowych projektów. Prezentacja stojąc przed tablicą nie jest już jedyną metodą nauczania i przyciąga coraz więcej krytyki, ponieważ nowe sposoby uczenia się uwalniają się od miejsca, przestrzeni i czasu. Preferowane są alternatywne koncepcje mieszane, takie jak praca w grupach, z partnerem lub samodzielnie z pomocą nowych technologii. Na przykład eLearning, który pozwala nie tylko na samodzielne korzystanie z procesów uczenia się, ale także na indywidualną, elastyczną konfigurację tych procesów, w celu lepszego przyswojenia tematyki i trybu rozwiązywania problemów. Połączenie świata cyfrowego z edukacją jest logiczne, a co więcej, jest to proces oszczędzający koszty i czas.

Nauka kształtuje nasze myślenie

"To zależy od tego, jak jesteśmy przygotowani do życia, jak jesteśmy wychowywani, socjalizowani i wreszcie edukowani, czyli innymi słowy, jaki "alfabet" jest nam narzucony, z którym potem wychodzimy w świat" - mówi Erwin Wagenhofer, który w swoim dokumentalnym filmie kinowym zatytułowanym "Alfabet" - którym wywołał międzynarodowe poruszenie - wskazuje na aberracje w dziedzinie edukacji. Podkreśla również: "To, czego się uczymy, określa nasz zasób wiedzy, ale to, jak się uczymy, kształtuje nasze myślenie". I to widać wyraźnie: ludzie lepiej zapamiętują rzeczy, które ich poruszają.

Wirtualne uczenie się przez zabawę

W kręgach naukowych intensywnie dyskutowane są nowe podejścia do wirtualnego uczenia się, takie jak uczenie się oparte na grach cyfrowych, cyfrowe opowiadanie historii i interaktywna dramaturgia. Metody te zakładają, że naukę można uskutecznić za pomocą opowieści i gier, dla których Internet stanowi idealne medium. Wirtualna rzeczywistość spełnia techniczne warunki, aby umożliwić doświadczanie pożądanych treści w nowy sposób poprzez integrację wszystkich zmysłów. Zanurzenie się w wirtualnym świecie wyzwala silną reakcję emocjonalną i wzmacnia więź z przekazywanymi treściami.

Przyjęcie podejścia strukturalnego

Przekazywanie gotowej do użycia wiedzy nie jest tak użyteczne jak tworzenie struktur myślenia i działania. Wiedza jest ułożona hierarchicznie: najważniejsze treści są połączone, odpowiadające im pytania są uporządkowane, a idee są powiązane. Wszystko to powinno pomóc w lepszym uczeniu się i myśleniu. Powstało wiele metod nauczania i uczenia się - od mindmappingu i burzy mózgów po clustering. Celem tych metod jest stworzenie sensownej sekwencji dla poszczególnych modułów nauczania, które następnie można włączyć do harmonogramu pracy. Wszystkie one opierają się jednak na gromadzeniu informacji w sposób zorientowany tematycznie, grupowaniu ich według jednostek wiedzy i systematyzowaniu treści nauczania. Nawet w przypadku pracy indywidualnej i w procesie pisania, grupowanie jest często pomocne - w celu uporządkowania własnych myśli i pomysłów lub przezwyciężenia blokad w pisaniu i myśleniu.

Hyper-learning

Łączenie ważnych treści i stopniowe budowanie sieci - to właśnie hiperlearning, metoda ukierunkowana na dalszy rozwój własnych umiejętności, aby móc skuteczniej przyswajać nową wiedzę. Uwzględnia to ludzki mózg, który nie przechowuje po prostu informacji w szufladach, ale raczej organizuje je w złożone sieci. Celem hiperlearningu jest usieciowienie jak największej ilości informacji z różnych dziedzin, aby móc łatwiej znaleźć rozwiązania problemów Budujesz swój "osobisty internet w głowie" i przywołujesz zdobytą wiedzę za pomocą własnej wyszukiwarki. Podstawowym warunkiem jest jednak to, aby temat został nie tylko wyuczony na pamięć, ale również zrozumiany. W przeciwnym razie, gdyby odpowiednie bity informacji nie były ze sobą połączone, w mózgu nastąpiłoby coś w rodzaju awarii.

Zachęta i inspiracja

"Przede wszystkim ważne jest stworzenie warunków, które umożliwią ludziom rozwój ich własnego potencjału" - mówi znany niemiecki neurobiolog prof. dr Gerald Hüther. Zdaniem profesora Hüthera, aby w przyszłości ludzie mogli lepiej rozwijać swój potencjał, należałoby stworzyć warunki bardziej sprzyjające temu celowi i kultywować kulturę relacji dostosowaną do rozwoju potencjału w rodzinach, przedszkolach, szkołach, uniwersytetach, w świecie pracy i, co nie mniej ważne, w społecznościach. Znaczenie reakcji emocjonalnych dla procesu uczenia się jest również niebagatelne, co w międzyczasie zostało dobrze udokumentowane za pomocą badań neuronaukowych, dzięki czemu złożone relacje mogą być lepiej opisane w mózgu w postaci obrazów i metafor niż za pomocą obiektywnych wyjaśnień. Przede wszystkim, oprócz przekazywania wiedzy merytorycznej, profesor Hüther jest zainteresowany stymulacją własnej wyobraźni, aby obudzić radość z samodzielnego odkrywania rzeczy i przekształcenia wiedzy abstrakcyjnej w osobiste zrozumienie.

Od wiedzy do kompetencji

Nauka powinna nie tylko przekazywać wiedzę merytoryczną i techniczną, ale także kształcić umiejętności i podnosić kwalifikacje. Uczenie się powinno prowadzić do znalezienia samodzielnie zorganizowanych rozwiązań konkretnych i istotnych problemów. Chodzi o kompetencje, których nie nabywa się wyłącznie poprzez przyswajanie wiedzy w szkole, ale także w ramach projektów i rzeczywistych sytuacji zawodowych. Kształcenie nieformalne znajduje się w centrum uwagi w tym zakresie i jest powiązane z tradycyjnymi kwalifikacjami.

Samodzielne uczenie się

Samoorganizacja jest szczególnie ważna, ponieważ stymuluje uczących się do wnoszenia własnego wkładu i samodzielnego kierowania swoją nauką. Jeśli współpraca z innymi w celu wzajemnego uczenia się i pracy również funkcjonuje, to osiągnięto właściwą mieszankę i stworzono fundament dla prawdziwego zaangażowania w naukę. Jak pisał szwajcarski reformator oświaty Peter Fratton w "Pädagogische Urbitten" (elementarny zarzut pedagogiczny) dotyczący autonomicznego uczenia się w ustrukturyzowanym środowisku: "Nie wychowuj mnie - ale raczej zapoznaj i towarzysz mi, nie ucz mnie niczego - ale raczej pozwól mi uczestniczyć, nie wyjaśniaj mi niczego - ale daj mi czas na doświadczenie, nie motywuj mnie - ale raczej siebie!".

Wczoraj, dziś i jutro

Nowe technologie otwierają przed człowiekiem nowy, niemal nieskończony świat - ma to znaczący wpływ na treści nauczania, metody nauczania i kanały, za pomocą których budowana jest wiedza. Dziś można wygodnie przeglądać ogromne biblioteki w Internecie, czy też pytać ekspertów o porady i informacje na dowolny temat za pośrednictwem forów czy portali społecznościowych. I na tym się nie skończy, bo w dziedzinie nauki zapanował nowy trend z USA: tzw. masowe otwarte kursy online (MOOCs), dzięki którym miliony ludzi mogą zdobywać wiedzę bezpłatnie lub bardzo tanio. Bardziej demokratyczny dostęp do edukacji nie rozwinął się od czasu wynalezienia nowoczesnego druku książek - a było to 566 lat temu. Jak się uczymy, czego się uczymy, gdzie się uczymy i z kim się uczymy - coraz mniej granic będzie stawianych wyobraźni w przyszłości.

  1. Ten artykuł ukazał się w czasopiśmie dla klientów "trends in qualification" wydawanym przez Festo Didactic. Edycja 2.2016
  2. Zdjęcia: Festo, Draper, Precht, Wagenhofer, Hüther, Fratton, Fotolia
Przegląd