Jak bezpieczna jest Twoja instalacja w strefach zagrożonych wybuchem? Iskra, wyciek lub wyładowanie elektrostatyczne mogą mieć poważne konsekwencje: od przestojów w produkcji po zagrożenie dla ludzi i środowiska. Ryzyko wzrasta, szczególnie w przypadku złożonych systemów automatyki, jeśli komponenty nie są ze sobą zharmonizowane zgodnie z normami. Skuteczna ochrona przeciwwybuchowa wymaga zatem certyfikowanych, zatwierdzonych na całym świecie rozwiązań - niezawodnych w każdej strefie, dla każdej branży.
Niezawodna ochrona przeciwwybuchowa opiera się na trzech poziomach:
Razem zapewniają one bezpieczne i efektywne działanie systemu.
System IECEx jest uznaną na całym świecie podstawą ochrony przeciwwybuchowej urządzeń elektrycznych.
Określa jednolite procedury testowania i certyfikacji na podstawie norm IEC i jest wykorzystywany w wielu państwach jako punkt odniesienia dla systemów krajowych.
Co należy wiedzieć o IECEx:
Dyrektywa ATEX (2014/34/EU) określa wymagania dotyczące urządzeń i systemów ochronnych w strefach zagrożonych wybuchem w UE. Opisuje sposób oceny i zatwierdzania systemów, komponentów i akcesoriów pod kątem źródeł zapłonu, klasyfikacji stref i kategorii urządzeń.
Co należy wiedzieć o ATEX:
USA i Kanada posiadają własne systemy klasyfikacji stref zagrożonych wybuchem: NEC 500 (Class/Division) i NEC 505 (Zone Concept). Certyfikację przeprowadzają organizacje takie jak UL (Underwriters Laboratories) i FM (Factory Mutual), które prowadzą testy niezależnie od IECEx.
Co powinieneś wiedzieć o UL/FM:
Chiny wprowadziły krajowy system CCC Ex (China Compulsory Certification - Explosion Protection), który zastępuje wcześniejszą homologację NEPSI. Certyfikacja jest obowiązkowa na rynku chińskim i opiera się na krajowych normach GB wywodzących się z norm IEC.
Co powinieneś wiedzieć o CCC Ex / NEPSI:
Brazylijski system INMETRO opiera się na IECEx, ale wymaga lokalnych testów przeprowadzanych przez akredytowane jednostki (OCP). Certyfikacja INMETRO jest obowiązkowa w przypadku eksploatacji urządzeń elektrycznych w strefach Ex.
Co powinieneś wiedzieć o INMETRO:
KOSHA (Koreańska Agencja Bezpieczeństwa i Higieny Pracy) certyfikuje urządzenia do użytku w strefach zagrożonych wybuchem. Wymagania są oparte na IECEx, ale wymagają dodatkowych testów krajowych i oznakowania.
Co powinieneś wiedzieć o KOSHA:
W Indiach Organizacja ds. Bezpieczeństwa Ropy Naftowej i Materiałów Wybuchowych (PESO) reguluje ochronę przeciwwybuchową urządzeń w niebezpiecznych atmosferach. Certyfikacja jest wymagana przez prawo i opiera się na normach IECEx z dodatkowymi wymaganiami krajowymi.
Oto co wyróżnia PESO:
TIIS (Technology Institution of Industrial Safety) to japoński krajowy system testowania sprzętu w strefach zagrożonych wybuchem. Certyfikacja TIIS jest obowiązkowa dla uzyskania dostępu do rynku i zapewnia zgodność produktów z japońskimi normami bezpieczeństwa.
Co powinieneś wiedzieć o TIIS:
System ANZEx opiera się na normach IECEx, uzupełnionych o specyficzne dla danego kraju wymagania dotyczące testowania i oznakowania. Jest to krajowy certyfikat ochrony przeciwwybuchowej urządzeń elektrycznych w Australii i Nowej Zelandii.
To właśnie charakteryzuje ANZEx:
W obszarach zagrożonych wybuchem dokonuje się rozróżnienia w zależności od częstotliwości i czasu trwania występowania atmosfery wybuchowej. Prawidłowy podział na strefy ma kluczowe znaczenie dla wyboru odpowiednich komponentów i niezawodnego uniknięcia ryzyka zapłonu.
W strefie 0 atmosfera wybuchowa występuje stale lub przez dłuższy czas - na przykład wewnątrz zbiorników, rurociągów lub reaktorów. To sprawia, że strefa ta jest szczególnie krytyczna ze względu na bezpieczeństwo i wymaga spełnienia najwyższych standardów pod względem materiałów, uszczelnień i odporności na temperaturę. Można tu stosować wyłącznie specjalnie dopuszczone urządzenia i czujniki, które nie stanowią źródła zapłonu nawet przy ciągłej ekspozycji.
Obszary, w których podczas normalnej pracy regularnie występują wybuchowe gazy lub opary, są sklasyfikowane jako strefa 1. Dotyczy to na przykład procesów napełniania i opróżniania, systemów dystrybucji i mieszania gazu lub przesyłu produktów pomiędzy reaktorami i zbiornikami magazynowymi. Urządzenia muszą być zaprojektowane w taki sposób, aby nie powodowały zapłonu nawet w przypadku częstego kontaktu z atmosferą wybuchową.
Strefa 2 opisuje obszary, w których wybuchowe gazy, opary lub mgły występują jedynie krótkotrwale i nieregularnie – na przykład w przypadku nieszczelności lub w pobliżu sprężarek i systemów rurociągów. Wystarczające są urządzenia, które w normalnych warunkach eksploatacyjnych działają bezpiecznie i nie stanowią źródła zapłonu nawet w razie awarii.
Strefa 20 opisuje obszary, w których atmosfery wybuchowe w postaci pyłu są stale lub często obecne, na przykład w silosach lub instalacjach filtracyjnych. W tym przypadku obowiązują te same rygorystyczne wymagania, jak w przypadku strefy 0 dla gazów: wszystkie urządzenia muszą być zabezpieczone przed gromadzeniem się pyłu, wytwarzaniem ciepła i ładunkami elektrostatycznymi.
W strefie 21 wybuchowa atmosfera pyłowa występuje regularnie podczas normalnej pracy, na przykład przy stanowiskach napełniania, w mieszalnikach lub w pobliżu systemów wyładowczych. Urządzenia muszą być pyłoszczelne i odporne na wysoką temperaturę, aby zapobiec zapłonowi.
Strefa 22 obejmuje obszary, w których atmosfery wybuchowe w postaci pyłów występują tylko sporadycznie – np. w systemach pakowania, przetwórstwa żywności lub przenośnikach taśmowych. Zastosowano tu komponenty, które są niezawodnie chronione przed pyłem i wzrostem temperatury w normalnych warunkach pracy.
Ochrona przeciwwybuchowa w automatyzacji obejmuje wszystkie techniczne i organizacyjne środki, które zapobiegają powstaniu zapłonu w instalacjach, w których występuje atmosfera wybuchowa. Obejmuje to poprawny dobór i certyfikację komponentów elektrycznych i pneumatycznych, klasyfikację stref oraz zgodność z międzynarodowymi wytycznymi, takimi jak IECEx lub ATEX. Gwarantuje to, że zautomatyzowane procesy działają bezpiecznie, niezawodnie i zgodnie z normami, nawet w krytycznych środowiskach.
IECEx to międzynarodowy system certyfikacji urządzeń i komponentów stosowanych w strefach zagrożonych wybuchem. Opiera się na normach IEC i zapewnia ujednolicone procedury testowe na całym świecie.
Harmonizując różne przepisy krajowe, IECEx ułatwia dostęp do rynku i zmniejsza wysiłek związany z projektami międzynarodowymi.
ATEX to europejska dyrektywa dotycząca ochrony przeciwwybuchowej (2014/34/EU). Reguluje ona, które urządzenia i systemy ochronne mogą być stosowane w strefach zagrożonych wybuchem w UE. Oprócz testów technicznych zgodnych z normami IEC, ATEX wymaga również certyfikatów prawnych i oznakowania CE.
Szczegóły dotyczące dyrektywy można znaleźć w ATEX - Dyrektywa Europejska.
IECEx jest globalnym, dobrowolnym systemem certyfikacji, podczas gdy ATEX jest wiążącą dyrektywą UE. Oba są oparte na tych samych normach technicznych, ale różnią się pod względem ważności prawnej: ATEX jest obowiązkowy w Europie, IECEx jest uznawany na całym świecie, ale opcjonalny.
Urządzenia z obydwoma certyfikatami mogą być używane na całym świecie, ponieważ powiązane wymagania dotyczące testów i bezpieczeństwa są wyraźnie identyfikowalne zgodnie z normami IEC.
Certyfikacja IECEx jest przeprowadzana przez uznane centra testowe, które testują komponenty zgodnie z międzynarodowymi normami ochrony przeciwwybuchowej. Producenci muszą przy tym wykazać, że ich produkty nie stanowią źródeł zapłonu oraz że mogą być eksploatowane w sposób trwały i bezpieczny. Certyfikowane centra testowe (ExCB) dokumentują wyniki w publicznie dostępnym certyfikacie IECEx.
Certyfikacja jest zawsze wymagana, gdy urządzenia są używane w strefach zagrożonych wybuchem, tj. tam, gdzie może występować atmosfera gazowa, parowa lub pyłowa. W Europie ATEX jest wymagany prawnie, natomiast IECEx służy międzynarodowo jako potwierdzenie zgodności z normami bezpieczeństwa. Certyfikowane komponenty zapewniają nie tylko bezpieczną eksploatację, lecz także zgodność z wymogami prawnymi oraz bezpieczeństwo w zakresie odpowiedzialności.
Ochrona przeciwwybuchowa i bezpieczeństwo funkcjonalne (SIL) mają na celu minimalizację ryzyka w automatyce, ale na różne sposoby. Ochrona przeciwwybuchowa zapobiega zapłonowi atmosfer wybuchowych. SIL ocenia i redukuje systematyczne lub przypadkowe awarie w systemach sterowania związanych z bezpieczeństwem.
Więcej informacji można znaleźć na naszej stronie Bezpieczeństwo funkcjonalne (SIL) w przemyśle procesowym.
Oba obszary są częścią całościowej koncepcji bezpieczeństwa. Ochrona przeciwwybuchowa chroni systemy i osoby przed zagrożeniami związanymi z zapłonem, podczas gdy bezpieczeństwo maszyn chroni je przed zagrożeniami mechanicznymi lub elektrycznymi.
Razem przyczyniają się do oceny ryzyka, jego minimalizacji i zapewnienia zgodności ze standardami.
Więcej szczegółowych informacji na ten temat można znaleźć na naszej stronie internetowej Bezpieczeństwo maszyn w technologii automatyzacji.
ATEX i IECEx opisują ochronę przeciwwybuchową urządzeń elektrycznych stosowanych w atmosferach zagrożonych wybuchem, natomiast stopnie ochrony IP określają ich szczelność na pył i wodę. Oba oznaczenia się uzupełniają, lecz odnoszą się do różnych aspektów bezpieczeństwa.